Do 20 stycznia 2027 roku, kiedy rozporządzenie (UE) 2023/1230 zastąpi dyrektywę maszynową 2006/42/WE, pozostało kilkanaście miesięcy. Zmiana dotknie nie tylko producentów, lecz także zakłady, które kupują i korzystają z maszyn. To ostatni moment, gdy można przygotować się do wprowadzenia nowych przepisów bez presji czasu.
Nowy akt nie odrzuca europejskiej koncepcji bezpieczeństwa maszyn: ocena ryzyka wg PN-EN ISO 12100, wymagania zasadnicze i oznakowanie CE pozostają. Zmienia się natomiast forma prawna, kilka definicji i zakres wymagań, a to – jak zauważają specjaliści z Akademii Elokon – wystarczy, żeby część dotychczasowych procedur zakładowych przestała być aktualna. Dlatego szkolenie z dyrektywy maszynowej i rozporządzenia 2023/1230 warto zaplanować jeszcze przed aktualizacją wewnętrznej dokumentacji – tak, aby zespół od razu wiedział, które zapisy wymagają korekty.
Rozporządzenie zamiast dyrektywy – co to zmienia w praktyce?
Dyrektywa wymagała transpozycji do prawa krajowego, rozporządzenie unijne stosuje się natomiast bezpośrednio i w identycznym brzmieniu we wszystkich państwach członkowskich. Nie przewidziano okresu równoległego stosowania obu aktów: od 20 stycznia 2027 roku deklarację zgodności UE wystawia się wyłącznie na podstawie rozporządzenia, a maszyny wprowadzone do obrotu wcześniej, zgodnie z dyrektywą, mogą być nadal udostępniane i oddawane do użytku.
Inwestycje w 2026 roku – decyduje data wprowadzenia do obrotu
Maszyna zamawiana dziś, choć wprowadzana do obrotu po 20 stycznia 2027 roku, musi spełniać wymagania rozporządzenia. W umowie z dostawcą warto w związku z tym ustalić:
- akt prawny, na podstawie którego zostanie wystawiona deklaracja zgodności;
- formę instrukcji – rozporządzenie dopuszcza wersję cyfrową, lecz kupujący może przy zakupie bezpłatnie zażądać wersji papierowej;
- zakres odbiorów FAT i SAT oraz dokumentację przekazywaną wraz z maszyną.
Należy także podkreślić, że załącznik III rozporządzenia wprowadza wymaganie ochrony przed uszkodzeniem integralności: maszyna komunikująca się z siecią musi być zabezpieczona przed przypadkową lub celową ingerencją, która mogłaby wywołać sytuację niebezpieczną, a sama maszyna ma gromadzić dowody ingerencji w oprogramowanie związane z bezpieczeństwem. Odrębną grupę tworzą produkty z części A załącznika I, m.in. elementy bezpieczeństwa z oprogramowaniem samouczącym, których ocena zgodności wymaga udziału jednostki notyfikowanej niezależnie od zastosowanych norm.
Istniejący park maszynowy
Maszyny już wprowadzone do użytku nie podlegają ponownej ocenie zgodności. Rozporządzenie definiuje jednak tzw. istotną modyfikację – zmianę fizyczną lub cyfrową nieprzewidzianą przez producenta, która tworzy nowe zagrożenie albo zwiększa istniejące ryzyko – a podmiot wprowadzający zmianę przejmuje obowiązki producenta. Pracodawca nadal odpowiada przy tym za minimalne wymagania dotyczące maszyn użytkowanych.
Import maszyn spoza UE – przepisy dotyczące importera i dystrybutora
Normy dopasowane do dyrektywy nie przenoszą automatycznie domniemania zgodności na rozporządzenie. Dają je wyłącznie normy, których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE w związku z nowym aktem. Stosowanie PN-EN ISO 13849-1 czy PN-EN IEC 60204-1 pozostaje stanem techniki, lecz zgodność z wymaganiami zasadniczymi w brzmieniu rozporządzenia trzeba wykazać w dokumentacji.
Akademia Elokon, która przeszkoliła ponad 11 tysięcy specjalistów, prowadzi szkolenie „Nowe rozporządzenie w sprawie maszyn (UE) 2023/1230” oraz dwudniowe zajęcia z obowiązków i odpowiedzialności prawnej użytkowników i producentów maszyn – z udziałem inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy. Dostępne są też programy zamknięte dopasowane do parku maszynowego zakładu oraz kurs Machine Safety Practitioner certyfikowany przez TÜV Rheinland. Zakres i terminy można ustalić, kontaktując się z Akademią Elokon.